Novi slučajevi bolesti uzrokovane virusom ebole u Demokratskoj Republici Kongo ponovo su skrenuli pažnju međunarodne javnosti na jedno od najozbiljnijih i najsmrtonosnijih virusnih oboljenja poznatih čovjeku. Iako se epidemije ebole najčešće javljaju u pojedinim dijelovima Afrike, iskustva iz prethodnih godina pokazala su koliko su rano prepoznavanje bolesti, pravovremena reakcija zdravstvenog sistema i tačno informisanje stanovništva ključni za kontrolu epidemije i zaštitu javnog zdravlja.
Ebola je prvi put prepoznata 1976. godine u tadašnjem Zairu (današnja Demokratska Republika Kongo), u blizini rijeke Ebola po kojoj je bolest i dobila ime. Od tada je zabilježeno više epidemija različitog obima, ali je najveća epidemija registrovana između 2014. i 2016. godine u zapadnoj Africi, kada je prijavljeno više od 28.000 slučajeva bolesti i preko 11.000 smrtnih ishoda. Ta epidemija zahvatila je Gvineju, Liberiju i Sijera Leone, dok su pojedinačni slučajevi registrovani i izvan afričkog kontinenta.
Do danas je poznato više različitih sojeva virusa ebole, uključujući:
- Zaire ebolavirus,
- Sudan ebolavirus,
- Bundibugyo ebolavirus,
- Taï Forest ebolavirus,
- Reston ebolavirus,
- Bombali ebolavirus.
Sojevi se međusobno razlikuju prema geografskom području pojavljivanja, stepenu smrtnosti i mogućnostima prevencije. Upravo visoka smrtnost pojedinih sojeva jedan je od razloga zbog kojih ebola izaziva veliku zabrinutost širom svijeta. U nekim ranijim epidemijama smrtnost je iznosila i do 90%, iako danas, zahvaljujući ranijem prepoznavanju bolesti, boljoj intenzivnoj njezi i organizovanijem odgovoru zdravstvenih sistema, taj procenat može biti značajno manji.
Virus ebole prenosi se direktnim kontaktom s krvlju ili drugim tjelesnim tečnostima zaražene osobe. To uključuje krv, pljuvačku, povraćeni sadržaj, stolicu, urin, znoj i druge tjelesne tečnosti. Prenos je moguć i preko kontaminiranih predmeta poput odjeće, posteljine ili medicinske opreme.
Važno je naglasiti da se ebola ne prenosi zrakom poput gripe ili covid 19. Osoba ne može dobiti bolest samo zato što se nalazi u istoj prostoriji s oboljelim bez direktnog kontakta s tjelesnim tečnostima.
Zanimljivo je da je virus ebole, uprkos svojoj ozbiljnosti, relativno osjetljiv u spoljašnjoj sredini. Uništavaju ga:
- sapun i deterdženti,
- alkoholna dezinfekcijska sredstva,
- rastvori na bazi hlora,
- visoke temperature,
- UV zračenje i sunčeva svjetlost.
Na suhim i osunčanim površinama virus preživljava znatno kraće nego u tjelesnim tečnostima, zbog čega pravilna higijena ruku i dezinfekcija imaju veoma važnu ulogu u sprečavanju širenja bolesti.
Simptomi bolesti najčešće počinju naglo i mogu podsjećati na gripu ili druge virusne infekcije:
- visoka temperatura,
- jaka slabost,
- bolovi u mišićima,
- glavobolja,
- povraćanje i proljev.
Kod težih oblika bolesti mogu nastati poremećaji zgrušavanja krvi, unutrašnja i vanjska krvarenja te zatajenje više organa.
Posljednjih godina razvijene su vakcine protiv određenih sojeva virusa ebole. Trenutno registrovana vakcina rVSV-ZEBOV pokazala je visoku efikasnost protiv Zaire ebolavirusa, koji je bio odgovoran za neke od najvećih prethodnih epidemija. Ova vakcina korištena je u više afričkih zemalja tokom epidemija i predstavljala je važan alat u kontroli širenja bolesti.
Međutim, veoma je važno naglasiti da trenutno ne postoji odobrena vakcina koja pruža zaštitu protiv svih sojeva virusa ebole. Posebno je značajno da za Bundibugyo ebolavirus, koji je povezan s aktuelnim slučajevima u Demokratskoj Republici Kongo, trenutno ne postoji registrovana vakcina niti specifična antivirusna terapija. Upravo zbog toga rano prepoznavanje bolesti, izolacija oboljelih, praćenje kontakata i stroge mjere kontrole infekcije imaju presudnu ulogu u sprečavanju daljnjeg širenja bolesti.
Prethodne epidemije pokazale su da su zaustavljanje širenja bolesti i spašavanje života direktno povezani s brzinom reakcije zdravstvenih službi. Rano otkrivanje slučajeva, izolacija oboljelih, praćenje kontakata i dobra komunikacija sa stanovništvom ključni su elementi uspješnog odgovora na epidemiju.
Iako je trenutni rizik za širenje bolesti izvan pogođenih područja nizak, međunarodne zdravstvene institucije nastavljaju kontinuirano pratiti epidemiološku situaciju i koordinirati mjere nadzora i kontrole.
Dosadašnje epidemije ebole pokazale su koliko brzo zarazne bolesti mogu postati ozbiljan međunarodni javnozdravstveni izazov, posebno u uslovima intenzivnog kretanja stanovništva i globalne povezanosti svijeta. Upravo zbog toga kontinuirano praćenje epidemiološke situacije, ulaganje u sisteme nadzora, jačanje laboratorijskih kapaciteta i razvoj novih vakcina i terapijskih mogućnosti ostaju među najvažnijim prioritetima savremenog javnog zdravstva.
Aktuelna situacija u Demokratskoj Republici Kongo dodatno podsjeća da, uprkos značajnom napretku medicine i razvoju vakcina protiv pojedinih sojeva virusa ebole, i dalje postoje varijante virusa protiv kojih ne postoji specifična zaštita, zbog čega rano prepoznavanje bolesti i dosljedno provođenje mjera prevencije imaju izuzetno važnu ulogu u ograničavanju širenja infekcije.
Izvori:
who.int
cdc.gov
who.int
ecdc.europa.eu
